Van Rubens tot heroin chic en terug? Over fatshaming, fatframing en fat-fame-ing

Fatshaming kennen de meeste mensen wel: het openlijk kleiner maken, vernederen of belachelijk maken van een vrouw om haar lichaam of gewicht. Maar er is ook fatframing: het moment waarop een voller lichaam direct wordt gelezen als lui, ongezond, minder gedisciplineerd of minder begeerlijk. En misschien is er nóg een woord nodig: fat-fame-ing. Daarmee bedoel ik het moment waarop vollere lichamen ineens weer “in” lijken, maar vooral als beeld, trend of fantasie — terwijl echte inclusie, respect en ruimte vaak nog achterblijven.

Wat het vrouwbeeld door de eeuwen heen laat zien, is dat schoonheid nooit neutraal is geweest. Het gaat bijna altijd ook over macht, moraal, economie, klasse en over de vraag welke vrouw zichtbaar mag zijn. Dat gold in de tijd van Rubens, dat gold in de jaren 90, en dat geldt vandaag nog steeds.

Het vrouwbeeld in de tijd van Rubens

Als we terugkijken naar de tijd van Rubens, zien we een vrouwbeeld dat veel zachter, voller en overvloediger is dan het smalle schoonheidsideaal dat later dominant werd. In zijn schilderijen verschijnen vrouwenlichamen met rondingen, zachtheid en zichtbare aanwezigheid. Niet als iets wat verborgen moest worden, maar juist als iets dat schoonheid, vruchtbaarheid, sensualiteit en levenslust kon uitdrukken.

Een voller vrouwelijk lichaam kon in vroegere tijden bovendien makkelijker worden gelezen als een teken van overvloed: goed gevoed zijn, toegang hebben tot middelen, luxe en veiligheid. In een tijd waarin schaarste dichterbij lag, kon een lichaam dat niet mager of uitgeput oogde ook iets zeggen over status, gezondheid en sociale positie. Een vollere vrouw kon daardoor niet alleen mooi gevonden worden, maar ook een beeld oproepen van rust, rijkdom, verzorging en aanwezigheid.

Tegelijk is dat beeld nooit helemaal simpel geweest. Door de eeuwen heen zijn vollere vrouwen soms bewonderd, soms veroordeeld, soms geseksualiseerd en soms uitgesloten. Juist dat maakt dit onderwerp zo interessant: het vrouwbeeld is altijd in beweging geweest, maar nooit zonder oordeel.

De jaren 90: dun als norm

Spring je naar de jaren 90, dan verandert de toon hard. In dat decennium werden extreme slankheid, hoekigheid en een bijna fragiele uitstraling cultureel dominant. Minimalisme, catwalkmode en de opkomst van het bekende “heroin chic”-beeld maakten van magerte niet alleen een stijl, maar bijna een norm van begeerlijkheid.

Dat had gevolgen voor bijna alle vrouwen, maar zeker voor vrouwen met rondingen. Waar een voller lichaam eerder nog geassocieerd kon worden met overvloed of sensualiteit, werd het in de jaren 90 veel sneller gelezen als “te veel”. Veel vrouwen die wij nu als prachtig, normaal vrouwelijk of juist sensueel zouden zien, kregen toen bodyshaming over zich heen. Alsof een vrouw pas verfijnd, modern of begeerlijk kon zijn wanneer ze minder ruimte innam.

Daarin zie je hoe hard mode en cultuur het lichaam kunnen sturen. Niet omdat het lichaam zelf verandert, maar omdat het verhaal eromheen verandert.

Inclusiviteit van vollere vrouwen door de jaren heen

Wat ook meespeelt, is dat vollere vrouwen historisch lang niet altijd echt zijn meegenomen als volwaardige norm. Soms werden zij zichtbaar gemaakt als symbool van vruchtbaarheid, luxe of erotiek, maar niet als vanzelfsprekend onderdeel van het alledaagse schoonheidsideaal. Soms werden ze juist onzichtbaar gemaakt of gereduceerd tot een grap, stereotype of waarschuwing.

Ook vandaag zie je dat spanningsveld nog steeds. Er is meer body positivity, meer zichtbaarheid en meer ruimte voor gesprekken over curvy vrouwen, plus size mode, sensualiteit en zelfbeeld. Maar tegelijk blijft echte inclusiviteit kwetsbaar. De vollere vrouw mag vaak wel meedoen zolang zij in een bepaald plaatje past: stijlvol, symmetrisch, op de juiste manier curvy of aantrekkelijk genoeg binnen een veilige commerciële versie van “diversiteit”.

Dat is precies waarom fat-fame-ing zo’n interessant woord is. Soms lijkt een voller lichaam weer welkom, maar vooral als trend, esthetiek of marketingtool — niet automatisch als volledig gerespecteerde realiteit.

Waarom vollere vrouwen nu opnieuw zo zichtbaar zijn

Ik zou niet te simpel willen zeggen dat vollere vrouwen “door economisch zwaardere tijden vanzelf terugkomen in het modebeeld”. Zo rechtlijnig werkt cultuur niet. Maar het is wel opvallend dat in tijden van onrust, onzekerheid en mentale vermoeidheid veel mensen opnieuw verlangen naar zachtheid, warmte, tastbaarheid en zichtbare vrouwelijkheid.

En misschien raakt dat precies aan de aantrekkingskracht van de vollere vrouw.

Voor veel mensen heeft een voller vrouwelijk lichaam namelijk een aantrekkingskracht die verder gaat dan uiterlijk alleen. Rondingen kunnen warmte, zachtheid en overvloed uitstralen. Een vollere vrouw kan voor anderen gezelliger, knuffelbaarder en aardser aanvoelen. Voor sommige mannen is dat zelfs een heel uitgesproken vorm van vrouwelijkheid: sensueel, aanwezig, zacht, overvloedig en intens vrouwelijk. Niet als cliché, maar als iets dat diep raakt aan verlangen, comfort en bewondering.

Dat betekent natuurlijk niet dat alle vollere vrouwen hetzelfde zijn, of dat iedere man hetzelfde kijkt. Maar het laat wel zien dat een voller lichaam voor veel mensen niet staat voor “te veel”, maar juist voor iets rijkers: nabijheid, warmte, geborgenheid, zachtheid en tastbare sensualiteit.

Daar komt nog iets bij. Een vollere vrouw kan in een moderne lezing ook iets uitstralen van overvloed, ruimte innemen en economische onafhankelijkheid. Niet kleiner hoeven worden om geaccepteerd te worden. Niet leven vanuit schaarste, maar vanuit aanwezigheid. Niet verdwijnen in het decor, maar gezien mogen worden. In die zin kan het vollere vrouwbeeld vandaag ook gelezen worden als een stil krachtig symbool: goed gevoed, geworteld, aanwezig en zelfstandig.

Wat zegt dat over het vrouwbeeld van nu?

Misschien zitten we nu in een tijd waarin de vorm van vrouwelijkheid opnieuw verschuift. De zandloper, de ronding, de zachtheid en de tastbare sensualiteit lijken cultureel weer meer ruimte te krijgen. Maar de grote vraag is of de vollere vrouw zélf ook echt meer ruimte krijgt — of alleen haar silhouet, zolang dat commercieel bruikbaar is.

Dat verschil is belangrijk.

Want tussen fatshaming, fatframing en fat-fame-ing zit een wereld van verschil:

• Fatshaming zegt: jouw lichaam is verkeerd.
• Fatframing zegt: jouw lichaam bewijst iets negatiefs over jou.
• Fat-fame-ing zegt: jouw lichaam mag meedoen zolang het als trend, fantasie of esthetiek bruikbaar is.

Wat we eigenlijk nodig hebben, is iets beters dan dat alle drie. Echte ruimte. Niet alleen voor het beeld van de vollere vrouw, maar voor haar stem, haar stijl, haar sensualiteit, haar smaak, haar zachtheid, haar kracht en haar plek in de wereld.

Want misschien is dat wel waar het uiteindelijk om draait: niet of het vollere lichaam “weer in de mode” is, maar of de vollere vrouw eindelijk zonder schaamte, zonder reductie en zonder excuus helemaal zichtbaar mag zijn.

Praat mee: hoe kijk jij naar het vrouwbeeld door de tijd heen? Denk jij dat vollere vrouwen vandaag echt inclusiever worden meegenomen — of vooral selectief “terugkomen” zolang het modebeeld er iets aan heeft?